PHÂN TÍCH BÀI THƠ “GIÀ CHƯA?” CỦA THI SĨ ÁNH NGUYỆT

 

    PHÂN TÍCH BÀI THƠ “GIÀ CHƯA?” CỦA THI SĨ ÁNH NGUYỆT

 

 

Lời Nói Đầu 

Đây là bài phân tích thi pháp chứ chưa phải là một bài bình thơ. Nó chỉ cung cấp thông tin cần thiết để bạn đọc thấy được mức độ nhuần nhuyễn của thi sĩ về mặt kỹ thuật. Có thể nói đây là những gợi ý, một bước trung gian để các bạn tiếp cận với giá trị nghệ thuât của bài thơ.

Nếu lấy bài phân tích thi pháp này làm cái sườn để bình thơ thì sẽ có một tác phẩm bình thơ bài bản, trường lớp.

 

             GIÀ CHƯA?

 

Ta đã già chưa! Đã già chưa?

Còn nghe thổn thức những cơn mưa?

Còn mơ bóng dáng người thương ấy

Đọng ở tim ta một thuở xưa?

 

Ồ! Ta đã già! Thật đã già

Tim yêu đã héo người đã xa

Tìm trong ký ức xa xăm quá!

Những đóa hoa trôi bóng trăng tà.

 

Lòng mơ trở lại với quê hương

Run run bước chậm một đêm trường

Đã từng vui nhộn ngày thơ trẻ

Mơ đến đồi sim gió yêu thương.

 

Ta đã già, viễn xứ tơ vương

Giọng hò xứ Quảng, mưa đêm trường

Lúa xanh gợn sóng chiều sương lạnh

Thác đổ khuya hè mấy cung thương.

(Ánh Nguyệt)

 

 

                  NHẬN XÉT THI PHÁP

 

 

1/ Tứ Thơ:

 

“Già Chưa?” là bài thơ “nói thẳng”, không ẩn dụ, phúng dụ hoặc các “biện pháp tu từ” nào khác nên Tứ cũng là Ý:

 

Sau những tháng năm trên đất khách bỗng chợt nhớ đến “bóng dáng người thương” thuở xa xưa, nhớ những kỷ niệm êm đềm nơi quê hương xứ Quảng, nhìn lại mình tự hỏi “Ta đã già chưa?” rồi cảm thấy buồn man mác.

 

2/ Diễn Giải Tứ Thơ:

 

Bài thơ có 4 khổ:

 

     a/ Khổ đầu

 

Ta đã già chưa! Đã già chưa?

Còn nghe thổn thức những cơn mưa.

Còn mơ bóng dáng người thương ấy

Đọng ở tim ta một thuở xưa

 

Thi sĩ bỗng nhiên tự hỏi “Ta đã già chưa?” rồi bồi hồi nghĩ đến bóng dáng người thương thuở xa xưa.

 

     b/ Khổ 2

 

Ồ! Ta đã già! Thật đã già

Tim yêu đã héo người đã xa

Tìm trong ký ức xa xăm quá!

Những đóa hoa trôi bóng trăng tà.

 

Ta đã già thật rồi, tim héo người xa, ký ức cũng xa như “những đóa hoa trôi bóng trăng tà”

 

     c/ Khổ 3

 

Lòng mơ trở lại với quê hương

Run run bước chậm một đêm trường

Đã từng vui nhộn ngày thơ trẻ

Mơ đến đồi sim gió yêu thương.

 

Mơ ước trở về quê hương để sống lại những kỷ niệm thời thơ trẻ.

 

     c/ Khổ 4

 

Ta đã già, viễn xứ tơ vương

Giọng hò xứ Quảng, mưa đêm trường

Lúa xanh gợn sóng chiều sương lạnh

Thác đổ khuya hè mấy cung thương.

 

Thân già viễn xứ nhớ quê hương xứ Quảng đến se thắt lòng.

 

 

Ngôn Ngữ, Hình Tượng

 

Không cao sang (như thơ Vũ Hoàng Chương) nhưng cũng chẳng bình dân (như thơ Nguyễn Bính). Có thể nói ngôn ngữ, hình tượng của “Già Chưa?” dễ hiểu, dễ cảm. Ngoài ra cũng có mấy câu thơ hay, có nét lung linh sương khói, làm người đọc (như tôi) rung đùi, gật gù khoan khoái.

 

Đó là:

 

“Những đóa hoa trôi bóng trăng tà” (khổ 2)

 

“Run run bước chậm một đêm trường

Đã từng vui nhộn ngày thơ trẻ

Mơ đến đồi sim gió yêu thương” (khổ 3)

 

“Lúa xanh gợn sóng chiều sương lạnh” (khổ 4)

 

Bên cạnh đó, theo tôi, cũng có một câu “điệu”:

 

“Thác đổ khuya hè mấy cung thương” (khổ 4)

 

làm những câu thơ khác cũng hơi lây chút ngượng ngùng.

 

Và sự trùng lặp 2 chữ “đêm trường” ở khổ 3 và khổ 4 khá vụng về.

 

 

Câu Cú:

 

Riêng phần câu cú thì tay nghề của tác giả có thể nói là vững. Câu cú khá chắc gọn, hoàn chỉnh trong cấu trúc ngữ pháp.

 

Thể Thơ

 

“Già Chưa?” viết theo thể Thơ Mới Trường Thiên, phân mảnh đứt đoạn, được chia thành 4 khổ, mỗi khổ 4 câu có ý tứ độc lập, không “nhất khí liền mạch” nên các mảnh tâm trạng của tứ thơ không gắn kết chặt chẽ với nhau thành một dòng chảy từ đầu đến cuối. Bài thơ chỉ là 4 “hố thơ” riêng biệt.

 

 

Vần

 

Trong phạm vi riêng biệt của mình mỗi khổ đều gieo vần chân liên tiếp, toàn là chính vận

 

     Khổ 1/ chưa mưa xưa

     Khổ 2/ già xa tà

     Khổ 3/ hương trường thương

     Khổ 4/ vương trường thương

 

nên hội chứng nhàn chán vần rất rõ nét. Hơn nữa, khổ 3 và khổ 4 lại trùng vần (không chuyển qua vần khác) nên cảm giác nhàm chán của vần càng nặng hơn.

 

Dòng Tứ Thơ:

 

Vì là Thơ Mới Trường Thiên, phân mảnh đứt đoạn nên không có dòng tứ thơ.

 

Dòng Âm Điệu:

 

Vần khá dầy nên âm điệu du dương nhưng khổ nào nằm im khổ đó, không nối kết với các khổ khác nên không có dòng âm điệu.

 

Dòng Cảm Xúc:

 

Không có dòng tứ thơ, không có dòng âm điệu nên cũng không có dòng cảm xúc.

 

Nhịp Điệu:

 

Bài thơ 16 câu, câu nào cũng 7 chữ nên đọc lên nhịp điệu nghe rất ầu ơ, tẻ nhạt.

 

Thói Quen Áp Dụng Kỹ Thuật Thơ

 

Cứng ngắc hay uyển chuyển? Ở đây là cứng ngắc.

 

1/ Vần: Toàn chính vận.

2/ Số chữ trong câu: Toàn 7 chữ

 

Tâm Thế Của Thi Sĩ:

 

Có 3 loại tâm thế:

 

1/ Nói lý lẽ với độc giả (reason with them) 

 

2/ Bộc lộ, chia sẻ tâm tình với độc giả (share your feelings with them)

 

3/ Get it off your chest: Mở van cho tâm tình, cảm xúc trào tuôn ra khỏi ngực bạn để khỏi óc ách (get it off your chest). 

 

Tâm thế của thi sĩ trong bài thơ này thuộc loại chia sẻ tâm tình với độc giả (share your feelings with them), nghĩa là “thấy buồn trong lòng nên lấy tài thơ của mình chia sẻ nỗi buồn ấy với độc giả”.

 

 

Cảm Xúc

 

     Tầng 1 (đến từ câu chữ): Khá mạnh.

 

     Tầng 2 (đến từ bố cục, thế trận): Trung bình

 

     Tầng 3 (hồn thơ): Không có dòng cảm xúc nên không có hồn thơ

 

Tựa Đề

 

Đặt tựa đề của bài thơ là Già Chưa? tương đối thích hợp vì “già” là đầu mối của những nuối tiếc, nhớ thương.

 

Kết Luận

 

 Không tạo được ấn tượng mạnh

Ưu Khuyết Điểm Về Mặt Kỹ Thuật

 

Ưu điểm:

 

     1/ Ngôn ngữ hình tượng: Khá đẹp, dễ hiểu

     2/ Câu cú: Chắc gọn, hoàn chỉnh

     3/ Câu thơ hay: Khá nhiều câu thơ hay

 

Khuyết điểm:

 

     1/ Vần quá ngọt

     2/ Nhịp điệu đều đều, tẻ nhạt

     3/ Kết không ấn tượng

 

Nhận Xét Chung Cuộc:

 

Bài thơ được đánh giá ở mức trên trung bình.

Nếu tác giả chọn thể thơ nhất khí liền mạch, gieo vần liên tiếp, số chữ trong câu thay đổi thi khi “lên cơn cao hứng”  sẽ rất dễ tạo được bài thơ có hồn, được bạn đọc yêu mến.

 

 

                            ĐỂ CÓ HỒN THƠ

 

Sau đây là một số điểm trong kỹ thuật thơ thường được tôi chú ý để xem bài thơ có hồn hay không.

 

1/ Loại thơ, thể thơ: Nhất khí liền mạch.

 

2/ Tứ thơ có dòng chảy thông thoáng. Tránh mô gò cản đường - đọc hiểu cảm dễ dàng, không cần phải suy ngẫm.

 

3/ Vần liên tiếp: Có đủ độ ngọt để kết dính các mảnh tâm sự của tác giả?

 

4/ Dòng âm điệu: Vần có tạo được dòng âm điệu thông thoáng? Có hội chứng nhàm chán vần (ầu ơ)?

 

5/ Nhịp điệu: Số chữ trong câu thay đổi.

 

     a/ Thay đổi: Nhịp điệu uyển chuyển, sinh động

 

     b/ Cố định: Nhịp điệu đều đều, tẻ nhạt

 

6/ Dòng âm điệu có kết hợp với dòng tứ thơ để cảm xúc (từ cơn hứng của thi sĩ) bám theo chảy thành dòng?

 

7/ Độ dài của bài thơ: Bài thơ có đủ dài để dòng cảm xúc có "sóng sau dồn sóng trước"?

 

8/ Tâm Thế Của Thi Sĩ: Nam NữBQ

 

Có 3 loại tâm thế:

 

1/ Nói lý lẽ với độc giả (reason with them)

 

2/ Bộc lộ, chia sẻ tâm tình với độc giả (share your feelings with them)

 

3/ Get it off your chest: Mở van cho tâm tình, cảm xúc trào tuôn ra khỏi ngực bạn để khỏi óc ách (get it off your chest).

 

Tâm thế của thi sĩ trong bài thơ này thuộc loại chia sẻ tâm tình với độc giả (share your feelings with them), nghĩa là “thấy buồn trong lòng nên lấy tài thơ của mình chia sẻ nỗi buồn ấy với độc giả”.

 

     a/ Tỉnh táo: Lý trí kiểm soát, lèo lái - sẽ không có hồn thơ.

 

     b/ Phấn khích: Cảm xúc lấn át lý trí - sẽ có hồn thơ.